कोल्हापूर न्यूज नेटवर्क
दहावी आणि बारावीच्या बोर्ड परीक्षा म्हणजे केवळ विद्यार्थ्यांच्या बुद्धिमत्तेची चाचणी नसून, ती संपूर्ण शैक्षणिक व्यवस्थेच्या नियोजनाची आणि पारदर्शकतेची कसोटी असते. एकेकाळी दडपण आणि 'कॉपी' या शब्दांशी जोडल्या गेलेल्या या परीक्षांचे स्वरूप बदलण्यासाठी महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळाच्या कोल्हापूर आणि कोकण विभागीय मंडळाने क्रांतिकारी पाऊल उचलले आहे. विभागीय अध्यक्ष राजेश क्षीरसागर यांच्या कल्पक मार्गदर्शनाखाली राबविण्यात आलेला 'बोर्ड परीक्षेचा राजमार्ग: सूत्रबद्ध नियोजनातून यशाकडे' हा उपक्रम पथदर्शक 'रोडमॅप' ठरला असून, सीसीटीव्ही निगराणीमुळे परीक्षा पूर्णतः तणावमुक्त आणि गैरप्रकारमुक्त झाली आहे.
चार जिल्हे पूर्णतः कॉपीमुक्त: शिस्तीचा विजय-
यंदाच्या परीक्षेचे सर्वात मोठे यश म्हणजे कोल्हापूर विभागातील सातारा, कोल्हापूर आणि कोकण विभागातील रत्नागिरी व सिंधुदुर्ग या चारही जिल्ह्यांमध्ये दहावी आणि बारावी दोन्ही परीक्षांमध्ये एकही कॉपीचा प्रकार निदर्शनास आलेला नाही. सांगली जिल्हा दहावीत पूर्णपणे निरंक राहिला असून, केवळ बारावीत सांगलीत एक अपवादात्मक प्रकार नोंदवला गेला आहे. मागील वर्षी कोकणात एक प्रकार घडला होता, मात्र यंदा कोकण विभाग पूर्णतः कॉपीमुक्त राहिला आहे. या यशाचा पाया 'बोर्ड परीक्षेचा राजमार्ग' या वार्षिक नियोजन पुस्तिकेने रचला. विभागीय अध्यक्ष राजेश क्षीरसागर यांच्या मार्गदर्शनाखाली आणि सचिव सुभाष चौगुले व पुनिता गुरव यांच्या समन्वयाने ही पुस्तिका पाचही जिल्ह्यांतील शाळांना जिल्हा मुख्याध्यापक संघामार्फत मोफत वितरित करण्यात आली होती. केवळ निकाल सुधारणे नव्हे, तर विद्यार्थ्यांमध्ये प्रामाणिकता आणि नैतिक मूल्यांची रुजवणूक करणे हे या मोहिमेचे मुख्य उद्दिष्ट राहिले.
तंत्रज्ञान आणि नाविन्यपूर्ण प्रयोगांची जोड-
यंदाच्या परीक्षेचे दुसरे आश्वासक वैशिष्ट्य म्हणजे उत्तरपत्रिका लेखनासाठी तयार करण्यात आलेली विषयनिहाय व्हिडिओ मालिका. असा अभिनव प्रयोग करणारे कोल्हापूर आणि कोकण विभागीय मंडळ हे राज्यातील एकमेव मंडळ ठरले आहे. तज्ज्ञ शिक्षकांमार्फत आदर्श उत्तरपत्रिका लेखन, वेळेचे व्यवस्थापन आणि सादरीकरण याचे मार्गदर्शन YouTube द्वारे दुर्गम भागातील विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचवण्यात आले. तंत्रज्ञानाचा आणखी एक आविष्कार सांगली जिल्ह्यात पाहायला मिळाला. जिल्हा परिषदेचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी विशाल नरवाने यांच्या मार्गदर्शनाखाली प्रत्येक वर्गखोलीचे मोबाईलद्वारे थेट 'वेब कास्टिंग' करण्यात आले, ज्यामुळे कॉपीच्या मानसिकतेला मोठा लगाम बसला.
तणावमुक्त परीक्षेसाठी सर्वांगीण प्रयत्न-
डिसेंबरमध्ये आयोजित ऑनलाइन मार्गदर्शन कार्यक्रमाद्वारे लाखो विद्यार्थी आणि पालकांचा ताण हलका करण्यात आला. यामध्ये डॉ. अनिल लाहोटी यांनी ७-८ तास झोप आणि संतुलित आहाराचे महत्त्व सांगितले, तर एकनाथ चौगुले व विनायक कांबळे यांनी करिअरच्या संधींवर भाष्य केले. संदीप सूर्यवंशी यांनी मोबाईलचा वापर केवळ शैक्षणिक गरजांपुरता मर्यादित ठेवण्याचे आवाहन केले. प्रशासकीय स्तरावर कोल्हापूरचे जिल्हाधिकारी अमोल येडगे, सातारा जिल्हाधिकारी संतोष पाटील, सांगली जिल्हाधिकारी अशोक काकडे, रत्नागिरीचे मनोज जिंदल आणि सिंधुदुर्गच्या तृप्ती धोडमिसे यांनी दक्षता समितीचे अध्यक्ष म्हणून मोलाचे नेतृत्व केले. माध्यमिक शिक्षणाधिकारी सुवर्णा सावंत, राजेसाहेब लोंढे, धनंजय चोपडे, कविता शिंपी आणि दीपक मेंगाने यांनी भरारी पथकांच्या माध्यमातून प्रत्यक्ष मैदानात काम करून परीक्षा गैरप्रकारमुक्त केली.
परीक्षेची सांख्यिकी आणि कडक अंमलबजावणी-
फेब्रुवारी-मार्च २०२६ च्या परीक्षेसाठी बारावीच्या (HSC) स्तरावर कोल्हापूर जिल्ह्यात ५०,६६८, सांगलीत ३३,८६५, साताऱ्यात ३२,०९३, रत्नागिरीत १७,५१५ आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात ९,५४२ विद्यार्थ्यांनी नोंदणी केली होती. दहावीसाठी (SSC) कोल्हापूर जिल्ह्यात ५२,६२१, सांगलीत ३५,९३०, साताऱ्यात ३७,२५०, रत्नागिरीत १७,७३७ आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात १०,०७० विद्यार्थी प्रविष्ट झाले होते. विभागीय अध्यक्ष राजेश क्षीरसागर यांनी "ओळख पटवाल तर शिक्षा अटळ" असा इशारा दिला होता. संवेदनशील केंद्रांवर ड्रोन निगराणी, कलम १४४ ची अंमलबजावणी आणि ऑनलाईन परीक्षेत डिजिटल त्रिसूत्री व त्रयस्थ पर्यवेक्षक अशा प्रयोगांमुळे परीक्षेची विश्वासार्हता वाढली आहे.
नव्या युगाची नवी परीक्षा-
कोल्हापूर आणि कोकण विभागीय मंडळाने हे सिद्ध केले आहे की, प्रशासकीय बळ आणि समाजाची साथ असेल तर परीक्षा आनंदाचा उत्सव होऊ शकते. अध्यक्ष राजेश क्षीरसागर यांच्या मते, प्रारंभी सीसीटीव्ही आणि कडक शिस्तीला विरोध झाला असला तरी, आता शिक्षक आणि मुख्याध्यापकांकडून या पारदर्शक पद्धतीचे स्वागत होत आहे. हा 'राजमार्ग' आता सर्वांसाठी वस्तुपाठ ठरला आहे.
कोल्हापूर आणि कोकण विभागीय मंडळाने मागील दीड वर्षांपासून बोर्ड परीक्षेच्या सर्वसमावेशक तयारीसाठी राबविलेले महत्त्वपूर्ण उपक्रम व केलेले प्रयत्न-
'बोर्ड परीक्षेचा राजमार्ग: सूत्रबद्ध नियोजनातून यशाकडे' पुस्तिकेची निर्मिती: या पुस्तिकेच्या माध्यमातून शाळा व कनिष्ठ महाविद्यालयांसाठी वर्षभराचे प्रशासकीय व शैक्षणिक कामकाज आणि विविध उपक्रमांचे सूक्ष्म नियोजन करण्यात आले असून, त्याच्या अंमलबजावणीचा सातत्याने पाठपुरावा केला जात आहे.
तज्ज्ञांचे ऑनलाईन मार्गदर्शन कार्यक्रम: परीक्षापूरक उपक्रमांतर्गत तणावमुक्त पद्धतीने परीक्षेला सामोरे कसे जावे, आहार व आरोग्याची काळजी, करिअर मार्गदर्शन, राज्य मंडळाचे संकेतस्थळ व ॲपचा प्रभावी वापर, अभ्यासाचे नियोजन आणि मोबाईलचा मर्यादित वापर यांसारख्या विषयांवर तज्ज्ञांद्वारे मार्गदर्शन करण्यात आले.
शाळा प्रमुखांच्या नियमित बैठका: शाळा व कनिष्ठ महाविद्यालय प्रमुखांच्या ऑनलाईन आणि ऑफलाईन पद्धतीने सातत्याने बैठका घेऊन कामाचा आढावा व पाठपुरावा करण्यात आला.
कॉपीमुक्ती सप्ताहाचे आयोजन: या सप्ताहामध्ये कॉपीमुक्त परीक्षेची शपथ, प्रभात फेरी, पालक सभा, ग्रामसभा आणि उत्तरपत्रिकेच्या पृष्ठ क्रमांक दोनवरील महत्त्वाच्या सूचनांचे प्रकट वाचन यांसारखे विविध जनजागृतीपर उपक्रम राबविण्यात आले.
परीक्षा आयोजनाबाबत व्हिडिओ निर्मिती: वेळापत्रकाबाबत घ्यायची काळजी, शाळा व कनिष्ठ महाविद्यालय स्तरावर हेल्पलाइन कक्षाची स्थापना करणे यांसारख्या तांत्रिक व प्रशासकीय मुद्द्यांवर माहितीपर व्हिडिओ तयार करण्यात आले.
विषयनिहाय मार्गदर्शन व्हिडिओ: उत्तरपत्रिकांचे अचूक लेखन कसे करावे, याबाबत दहावी व बारावीतील महत्त्वाच्या विषयांवर तज्ज्ञांचे व्हिडिओ तयार करून ते YouTube चॅनेलवर प्रसिद्ध करण्यात आले.
शिक्षासूचीबाबत व्यापक जनजागृती: बोर्डाच्या शिक्षासूचीबाबत व्हिडिओद्वारे आणि शाळा-महाविद्यालयांमध्ये प्रत्यक्ष वाचनाद्वारे विद्यार्थ्यांमध्ये जागृती करण्यात आली.
CCTV कॅमेऱ्यांचा प्रभावी वापर: राज्य मंडळाच्या सूचनेनुसार परीक्षा केंद्रांतील प्रत्येक वर्गखोलीत शिक्षण संस्थाचालकांमार्फत सीसीटीव्ही कॅमेरे लावण्यासाठी विशेष प्रयत्न करण्यात आले, ज्यामुळे परीक्षा कॉपीमुक्त होण्यास मोठी मदत झाली.
आयटी (IT) व जीके (GK) ऑनलाईन परीक्षा: बारावीच्या माहिती तंत्रज्ञान (IT) आणि सामान्य ज्ञान (GK) या विषयांच्या ऑनलाईन परीक्षा पूर्णपणे गैरप्रकारमुक्त होण्यासाठी विशेष तांत्रिक नियोजन व प्रयत्न करण्यात आले.
दक्षता समितीशी समन्वय व आधुनिक तंत्रज्ञान: जिल्हाधिकाऱ्यांच्या अध्यक्षतेखालील दक्षता समितीशी समन्वय साधून संवेदनशील केंद्रांवर ड्रोन कॅमेरे व व्हिडिओ चित्रीकरणाचा वापर करण्यात आला. तसेच, जिल्हाधिकाऱ्यांमार्फत कॉपीमुक्त अभियानाबाबत जाहीर आवाहन करण्यात आले.
नियमित ऑनलाईन आढावा बैठका: परीक्षा कालावधीत दररोज सातत्याने छोटेखाणी ऑनलाईन बैठका घेऊन, दररोजच्या प्रतिबंधात्मक कारवायांचे आणि नियोजनाचे काटेकोर संचलन करण्यात आले.
------------------------------------