जगभरातील गणपतीच्या प्रत्येक मूर्तीमध्ये गणेशाचे शीर हे गजमुख - हत्ती मुखी असलेले आपल्याला पाहण्यास मिळते.
मात्र दक्षिण भारतात गणपतीला गजाचे शीर लावण्यापूर्वी म्हणजे,मानवी मस्तक असलेल्या रूपात गणपतीची मूर्ती असलेले मंदिर आहे.
मनुष्याचे मस्तक असलेली ही जगातील एकमेव गणेश मूर्ती असल्याचे मानले जाते. हे प्राचीन शिल्प आपल्याला सत्यापर्यंत घेऊन जाण्यास पुरेसे आहे.
तामिळनाडूमध्ये कुथनूरपासून जवळ तिलतर्पणपुरी जवळ हे मंदिर आहे.
"आदी विनायक" असे या मंदिराचे नाव आहे.
गजमुखी अवतारापूर्वी मानवी रुपात असलेल्या गणपतीच्या मूर्तीमुळे याला आदी गणपती असे संबोधले जाते.
तामिळनाडूमधील कूथानूर शहरापासून काही किलोमीटर अंतरावर असलेले आदि विनयागर मंदिर हे जगभरात प्रसिद्ध असलेले प्रसिद्ध मंदिर आहे. मान्यतेनुसार, या मंदिरातील भगवान गणेशाच्या मूर्तीला मानवी चेहरा आहे जो हत्तीच्या डोक्याने बदलण्यापूर्वी त्याचा होता. देवतेची पूजा नर मुख विनायक म्हणून केली जाते, म्हणजे पुरुषाचे मस्तक असलेला विनायक.
तामिळनाडूतील या मंदिरात पाच फूट उंचीची देवता असून त्याच्या कमरेभोवती नागभरणम आहे. हे सातव्या शतकात बांधले गेले असे मानले जाते आणि ते राज्यातील सर्वात जुन्या मंदिरांपैकी मानले जाते. गजानना, हत्तीचे डोके असलेला देव होण्यापूर्वी हे गणेश स्वरूप त्याचे मूळ दिव्य स्वरूप दर्शवते.
मानवी चेहऱ्यामुळे, या आदि विनायकाच्या रूपाला "नर मुख" विनायक म्हणून देखील ओळखले जाते कारण नर म्हणजे मानव आणि मुख म्हणजे चेहरा आणि अशा प्रकारे "मानवी चेहरा" गणेश हत्तीच्या मुखी असलेल्या देवतेच्या विरूद्ध आहे ज्याला आपण सर्व ओळखतो आणि प्रेम करतो.
भगवान गणेशाची नेहमी 'गजमुख' (हत्तीचे डोके असलेले) म्हणून पूजा केली जाते आणि जेव्हा आपण त्याची कल्पना करतो तेव्हा आपण नेहमी त्याला त्या रूपात चित्रित करून करतो. प्रत्येक मूर्ती आणि मंदिरात गणपतीला हत्तीचा चेहरा असतो. पण तामिळनाडूमध्ये एक अद्वितीय मंदिर आहे जिथे गणेशाची मानवी चेहऱ्याने किंवा नर मुख विनायकाची पूजा केली जाते.
-----------------------------------------------